کتابخانه گلشن؛ جایی که بچه‌ها کتاب‌ها را به خانه می‌برند
روایت کتابخانه گلشن گنج پنهان؛ از شکل‌گیری یک فرصت برای کتاب‌خوانی تا مسئولیت‌پذیری کودکان در محله سیروس
کتابخانه همیشه به قفسه‌ها و کتاب‌هایش شناخته نمی‌شود؛ گاهی چیزی که به آن جان می‌دهد، آدم‌هایی هستند که از آن استفاده می‌کنند و مسئولیت زنده نگه‌داشتنش را بر عهده می‌گیرند. در گلخانه گلشن گنج پنهان، یکی از همین آدم‌ها فاطمه است؛ یکی از بچه‌های گلخانه که مسئولیت کتابخانه را بر عهده گرفته است.
در این کتابخانه، بچه‌ها می‌توانند کتاب‌های موردعلاقه‌شان را به امانت بگیرند، آن‌ها را بخوانند و پس از پایان مطالعه به کتابخانه برگردانند تا کودکان دیگری هم فرصت خواندنشان را پیدا کنند. به این ترتیب، کتاب‌ها در قفسه‌ها نمی‌مانند؛ میان بچه‌ها دست‌به‌دست می‌شوند و بخشی از تجربه روزمره آن‌ها در گلشن را شکل می‌دهند.
کتابخانه گلشن گنج پنهان در محله سیروس تهران، بخشی از مسیر تبدیل گلخانه به فضایی برای یادگیری و حضور کودکان است؛ مسیری که با همکاری شورای کتاب کودک شکل گرفت و امروز با مشارکت خود بچه‌ها ادامه پیدا می‌کند.
از گلخانه تا کتابخانه؛ فرصتی برای یادگیری
گلخانه گلشن گنج پنهان در ابتدا با هدف احیای یک فضای بلااستفاده و ایجاد مکانی برای فعالیت‌های محلی شکل گرفت. اما از همان آغاز، قرار نبود گلشن فقط محل پرورش گیاهان باشد. فراهم‌کردن فضایی مناسب برای حضور کودکان محله سیروس و ایجاد فرصت‌هایی برای یادگیری آن‌ها نیز از هدف‌های اصلی این مجموعه بود.
در ادامه همین مسیر، کتابخانه با مشارکت شورای کتاب کودک شکل گرفت تا کتاب و مطالعه نیز جایی در تجربه گلشن داشته باشند. اضافه‌شدن کتابخانه، امکان تازه‌ای برای آشنایی کودکان با کتاب فراهم کرد؛ فرصتی که می‌توانست در کنار دیگر فعالیت‌های این فضا، به بخشی از زندگی روزمره آن‌ها تبدیل شود.
کتابخانه گلشن از این نظر تنها یک بخش فرهنگی در دل گلخانه نیست؛ نمونه‌ای از تلاش برای نزدیک‌کردن فرصت‌های یادگیری به محیط زندگی کودکان است. جایی که کتاب‌خواندن می‌تواند به‌جای فعالیتی دور از دسترس، به تجربه‌ای در دسترس و آشنا تبدیل شود.
فاطمه؛ مسئول کتابخانه گلشن
یکی از ویژگی‌های کتابخانه گلشن این است که مسئولیت آن را یکی از بچه‌های خود گلخانه، فاطمه، بر عهده گرفته است. این مسئولیت کوچک در ظاهر، بخشی از کارهای روزمره کتابخانه است؛ اما در عمل، فرصتی برای مشارکت کودک در اداره فضایی فراهم می‌کند که خودش و دیگر بچه‌ها از آن استفاده می‌کنند.
وقتی بچه‌ها برای گرفتن کتاب به کتابخانه مراجعه می‌کنند و پس از خواندن آن را برمی‌گردانند، کتابخانه به فضایی برای تعامل و همکاری تبدیل می‌شود. فاطمه در این میان نقش مشخصی دارد و مسئولیت کتابخانه را در ارتباط با دیگر کودکان پیش می‌برد.
در نگاه بام سبز، فراهم‌کردن فرصت حضور کودکان فقط به معنای اختصاص‌دادن یک مکان به آن‌ها نیست. مهم است که کودکان بتوانند در فعالیت‌های آن فضا نیز نقش داشته باشند و خود را بخشی از آن بدانند. مسئولیت فاطمه در کتابخانه، نمونه‌ای ملموس از همین مشارکت است؛ جایی که کودک فقط استفاده‌کننده از یک امکان نیست، بلکه در ادامه فعالیت آن هم سهم دارد.
کتاب‌ها از قفسه بیرون می‌آیند
در کتابخانه گلشن، بچه‌ها کتاب‌ها را به امانت می‌گیرند، با خود می‌برند و پس از خواندن به کتابخانه بازمی‌گردانند. همین رفت‌وآمد کتاب‌ها، امکان استفاده چند کودک از یک کتاب را فراهم می‌کند و به کتابخانه اجازه می‌دهد با مجموعه‌ای از کتاب‌ها، تجربه مطالعه را میان بچه‌های بیشتری به جریان بیندازد.
امانت‌گرفتن کتاب همچنین مطالعه را از زمان حضور در گلخانه فراتر می‌برد. کودک می‌تواند کتاب را با خود ببرد و در زمان دیگری بخواند؛ سپس آن را بازگرداند تا نفر بعدی نیز از آن استفاده کند. به این ترتیب، ارتباط با کتاب به بخشی از تجربه شخصی کودک تبدیل می‌شود و در عین حال، مسئولیت مراقبت از کتاب و بازگرداندن آن نیز در این فرایند معنا پیدا می‌کند.
این چرخه ساده، از گرفتن کتاب تا خواندن و بازگرداندن آن، بخشی از سازوکار کتابخانه گلشن است؛ سازوکاری که بر استفاده مشترک از منابع و مشارکت کودکان تکیه دارد.
کتابخانه‌ای کوچک با معنایی فراتر از کتاب
اهمیت کتابخانه گلشن فقط در فراهم‌کردن دسترسی به کتاب خلاصه نمی‌شود. این تجربه نشان می‌دهد که چگونه می‌توان در یک فضای محلی، فرصت‌هایی برای یادگیری و مشارکت کودکان ایجاد کرد؛ فرصت‌هایی که در کنار هم معنا پیدا می‌کنند.
از یک سو، بچه‌ها می‌توانند کتاب انتخاب کنند، آن را به امانت بگیرند و بخوانند. از سوی دیگر، مسئولیت‌پذیری یکی از کودکان در اداره کتابخانه، نمونه‌ای از امکان مشارکت خود بچه‌ها در فعالیت‌های گلشن است.
چنین تجربه‌هایی با نگاه بام سبز به فضاهای محلی پیوند دارند: فضاهایی که فقط برای استفاده‌کردن ساخته نمی‌شوند، بلکه می‌توانند بستری برای یادگیری، ارتباط و سهیم‌شدن در فعالیت‌های مشترک باشند.
کتابخانه گلشن بخشی از همین مسیر است؛ تلاشی برای اینکه کتاب، یادگیری و مشارکت در محیطی نزدیک به زندگی کودکان محله سیروس در کنار هم قرار بگیرند.
داستانی که با خواندن هر کتاب ادامه پیدا می‌کند
گلخانه گلشن گنج پنهان از دل یک زمین رهاشده شکل گرفت تا به فضایی برای حضور و فعالیت‌های محلی تبدیل شود. کتابخانه نیز یکی از بخش‌های این داستان است؛ بخشی که با مشارکت شورای کتاب کودک آغاز شد و با حضور و استفاده بچه‌ها معنا پیدا می‌کند.
در این میان، فاطمه و کودکانی که کتاب‌ها را به امانت می‌گیرند و پس از خواندن بازمی‌گردانند، بخشی از زندگی روزمره این کتابخانه هستند. کتاب‌ها میان آن‌ها جابه‌جا می‌شوند و هر بار فرصتی تازه برای خواندن و آموختن به وجود می‌آورند.
شاید کتابخانه گلشن از نظر اندازه، کتابخانه‌ای کوچک باشد؛ اما اهمیت آن را باید در فرصتی دید که برای کودکان فراهم می‌کند: فرصت دسترسی به کتاب، تجربه مطالعه و مشارکت در فضایی که به خودشان تعلق دارد.
در گلشن، کتاب‌ها فقط در قفسه‌ها نیستند؛ به خانه بچه‌ها می‌روند، خوانده می‌شوند و بازمی‌گردند تا داستان یادگیری ادامه پیدا کند.
دیدگاه خود را بنویسید